Szacunki i liczby w badaniach nad Zagładą: ograniczenia, zagrożenia i perspektywy
W debatach o przebiegu Zagłady często pojawia się element sporu o szacunki i liczby w odniesieniu na przykład do ofiar obozów koncentracyjnych i zagłady, mordu w Jedwabnem, Polaków wydających i mordujących Żydów bądź przeciwnie, ratujących i represjonowanych z tego powodu. Ponieważ uczyniono z tej sprawy kwestię polityczną, zaistniał dysonans poznawczy: z jednej strony pojawiły się twierdzenia o milionach Polaków pomagających Żydom, z drugiej o dwustu i więcej tysiącach uwikłanych w ich eksterminację, z powołaniem się na analizy i dane źródłowe. Badania ilościowe, których celem jest weryfikacja szacunków funkcjonujących w literaturze przedmiotu i domenie publicznej, a przede wszystkim dostarczenie danych mających stanowić punkt wyjścia nowych hipotez, cechują liczne ograniczenia. Problemem są luki w materiale źródłowym, czasem też jego mała wiarygodność i przypadkowość. Poza tym liczby same w sobie nie wyjaśniają badanych zjawisk i muszą je wspierać badania jakościowe. W obu przypadkach wymagane jest krytyczne podejście do źródeł, odłożenie na bok emocji, wypracowanie i stosowanie właściwych metod, a także stworzenie przestrzeni do prowadzenia dyskusji akademickich.
W kolejnym numerze rocznika „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” chcemy zachęcić do krytycznego namysłu poświęconego szacunkom i liczbom w badaniach nad Zagładą. Interesuje nas tutaj nie tylko kwestia okupowanych ziem polskich oraz polskich dyskusji, ale także szeroko rozumiana perspektywa międzynarodowa. Zapraszamy naukowców zajmujących się metodologią badań ilościowych, w tym analityków, statystyków i demografów, a także badaczy konkretnych zagadnień w ujęciu ilościowym. Zapraszamy również do nadsyłania tekstów o znaczeniu takich badań, trudnościach, granicach, zagrożeniach czy wreszcie manipulacjach, jakim bywają poddawane. Zachęcamy też do publikowania tekstów podsumowujących dotychczasowe debaty na ten temat.
Poza artykułami dotyczącymi głównej tematyki numeru przyjmujemy też teksty poświęcone bieżącej pracy badawczej autorów, w tym prezentujące nowo odkryte źródła archiwalne.
Przykładowe tematy:
- Refleksja nad źródłami do badań nad kwantyfikowaniem Zagłady, w tym przydatności dokumentów tworzonych w okresie wojny i okupacji i ich ograniczeniach
- Rola baz danych i nowych narzędzi analitycznych w pogłębianiu i poszerzaniu wiedzy o liczbach ofiar Zagłady
- Rozważania o definiowaniu osób i zjawisk poddawanych kwantyfikacji
- Spory wokół liczb ofiar Zagłady w ogóle oraz ofiar konkretnych zbrodni w czasie Zagłady
- Znaczenie liczb w powojennych dyskusjach o przebiegu Zagłady i udziale Polaków w ratowaniu oraz wydawaniu/mordowaniu Żydów
- Granice kwantyfikowania zjawisk społecznych: czego nie da się policzyć i oszacować?
- Białe plamy w badaniach ilościowych: zagadnienia, które nie były dotąd przedmiotem badań, a także liczby dotychczas niekwestionowane w dyskusji naukowej
- Problem ekstrapolacji danych z mniejszych próbek na większe lub danych z jednych obszarów na inne
Kalendarz i procedura przyjmowania tekstów
15 maja 2026 r. – ostateczny termin nadsyłania propozycji artykułu zawierającego:
Propozycję artykułu należy przesyłać mailowo na adres redakcji: redakcja@holocaustresearch.pl
30 maja 2026 r. – termin ostatecznej decyzji Redakcji o przyjęciu propozycji i zamawiania tekstów
2 stycznia 2027 r. – nieprzekraczalny termin nadsyłania tekstów poprzez system czasopisma https://zagladazydow.pl/index.php/zz/about/submissions
Wytyczne dla autorów – https://zagladazydow.pl/index.php/zz/zasady
Rocznik „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” działa w zgodzie z Kodeksem Postępowania Komitetu ds. Etyki Wydawniczej stosując Zasady przejrzystości i najlepsze praktyki w publikacjach naukowych (Committee on Publication Ethics – COPE).
Procedury recenzowania, którymi posługuje się Redakcja pisma „Zagłada Żydów. Studia i Materiały”, są opisane na stronie internetowej rocznika, zgodne z wytycznymi dotyczącymi recenzowania przygotowanymi przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w broszurze „Dobre praktyki w procedurach recenzyjnych w nauce”, a w szczególności:
Jest nam miło poinformować, że rocznik „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” indeksowany jest w wielu międzynarodowych i krajowych bazach cytowani – w tym także SCOPUS i DOAJ. Oznacza to, że w najbliższej ewaluacji autorzy mogą liczyć na znacznie zwiększoną, odpowiadającą randze naszego czasopisma liczbę punktów.
